Ngày 31/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 105/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Công đoàn về tài chính công đoàn.
Nghị định này quy định chi tiết về tài chính công đoàn với nhiều điểm mới đáng chú ý, tập trung vào việc tăng cường tính minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp gặp khó khăn, và đặc biệt là thích ứng với bối cảnh có nhiều tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp.
Dưới đây là những điểm mới nổi bật nhất:
- Phân phối kinh phí công đoàn cho “Tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp”
Đây là điểm mới quan trọng và có tính đột phá nhất , thể hiện sự thay đổi để phù hợp với Bộ luật Lao động 2019, cho phép thành lập các tổ chức đại diện người lao động khác bên cạnh hệ thống Công đoàn Việt Nam.
Cơ chế chia sẻ kinh phí: Lần đầu tiên, Nghị định quy định rõ cơ chế phân phối kinh phí công đoàn (2% quỹ lương) cho các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp (không thuộc hệ thống Tổng Liên đoàn).
Quy trình rõ ràng (Điều 15):
- Tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp phải gửi văn bản đề nghị kèm bản sao đăng ký hoạt động đến Liên đoàn Lao động cấp tỉnh.
- Liên đoàn Lao động cấp tỉnh có trách nhiệm thông báo và thực hiện phân phối kinh phí dựa trên số lượng thành viên của tổ chức đó.
- Tổ chức này phải thông báo số tiền doanh nghiệp đã đóng cho thành viên của mình hàng tháng.
Sử dụng và quản lý (Điều 16): Quy định rõ các nội dung chi được phép (tương tự công đoàn cơ sở), yêu cầu công khai tài chính cho thành viên và báo cáo khi có yêu cầu.
- Quy định chi tiết và minh bạch về Miễn, Giảm, Tạm dừng đóng kinh phí công đoàn
Nghị định đã cụ thể hóa các điều kiện, thời gian và thủ tục để hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã thực sự gặp khó khăn, thay vì quy định chung chung như trước.
Miễn đóng (Điều 11): Áp dụng cho doanh nghiệp, hợp tác xã đang trong quá trình giải thể, phá sản .
Giảm mức đóng (Điều 12):
Điều kiện: Chỉ áp dụng cho doanh nghiệp đã hết thời gian tạm dừng đóng nhưng vẫn phải cắt giảm lao động với số lượng lớn (từ 30% hoặc từ 30-100 lao động tùy quy mô).
Mức và thời gian: Giảm tối đa 20% mức đóng và trong thời gian không quá 06 tháng.
Tạm dừng đóng (Điều 13):
Điều kiện rất cụ thể:
- Do khó khăn kinh tế, thay đổi công nghệ… phải tạm dừng sản xuất và có từ 50% lao động phải tạm nghỉ việc (có xin tạm dừng đóng BHXH).
- Hoặc bị thiệt hại trên 50% tổng giá trị tài sản do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh.
Thời gian: Tạm dừng không quá 12 tháng.
Trách nhiệm công khai (Điều 14): Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phải công khai danh sách các đơn vị được miễn, giảm, tạm dừng đóng kinh phí trên cổng thông tin điện tử.
- Cụ thể hóa các khoản chi được Ngân sách Nhà nước hỗ trợ
Nghị định liệt kê rất chi tiết các nhiệm vụ của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Liên đoàn Lao động cấp tỉnh sẽ được Ngân sách Trung ương và địa phương hỗ trợ.
Các nội dung được hỗ trợ (Điều 7, 8):
- Kinh phí đóng niên liễm cho các tổ chức quốc tế.
- Kinh phí cho các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc.
- Nhiệm vụ khoa học công nghệ, chuyển đổi số.
- Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.
- Thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia, dự án, đề án được phê duyệt.
- Chi đầu tư phát triển theo dự án.
Nguyên tắc hỗ trợ (Điều 9): Ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ khi các nguồn thu của công đoàn (đoàn phí, kinh phí 2%,…) không đủ để đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên.
- Tăng cường minh bạch trong quản lý và chi tiêu tài chính công đoàn
Ban hành tiêu chuẩn, định mức, chế độ chi tiêu (Điều 17):
- Giao Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam xây dựng và ban hành các định mức chi tiêu cho những nội dung đặc thù của công đoàn mà nhà nước chưa có quy định.
Đặt ra giới hạn (khung) cho một số khoản chi: Ví dụ, chi hỗ trợ, động viên cá nhân ngoài hệ thống không quá 03 lần mức lương cơ sở/lần, tập thể không quá 15 lần. Điều này giúp kiểm soát chi tiêu, tránh lãng phí.
Làm rõ nguồn đóng kinh phí công đoàn (Điều 5): Quy định rõ nguồn tiền để đóng kinh phí công đoàn đối với từng loại hình đơn vị sự nghiệp công lập, giúp việc hạch toán và quản lý trở nên dễ dàng hơn.
Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 16/5/2026 và thay thế Nghị định số 191/2013/NĐ-CP ngày 21/11/2013.
